Historia szkoły

Szkoła Podstawowa w Dubiczach Cerkiewnych powstała w 1860 roku. Od roku 1884 na terenach parafii dubickiej intensywnie rozwijało się szkolnictwo cerkiewne. Powstawały szkoły cerkiewno-parafialne oraz duchowni organizowali tzw. gramoty. Nauka obejmowała czytanie, pisanie oraz katechezę i przyczyniała się do upowszechniania nauczania elementarnego wśród ludności wiejskiej. Nauczanie organizowane było w domach uczniów a zajęcia odbywały się w czasie wolnym od prac polowych i trwały pół roku (październik /listopad – marzec). Działalność szkół na terenie parafii w Dubiczach Cerkiewnych ustała w roku 1915 , wraz z bieżeństwem mieszkańców.

Nauczanie w latach 1907 – 1920 odbywało się w języku rosyjskim. W latach 1914 – 1918  szkoła w Dubiczach Cerkiewnych z powodu działań wojennych i masowej ewakuacji mieszkańców była nieczynna.

Od roku 1921 zaczęła funkcjonować 4-klasowa szkoła podstawowa. Zajęcia były prowadzone w języku polskim. Później przekształciła się szkołę 5-letnią. System szkolnictwa w okresie przed i tuż powojennym oferował niewiele więcej niż nauka pisania i czytania. Przed wojną w szkole uczyły się cztery klasy w dwóch salach lekcyjnych. Początkowo w szkole pracował jeden nauczyciel, nauczanie odbywało się też w budynkach prywatnych.

Tuż po wybuchu II wojny światowej na terenach Białostocczyzny  nastał okres okupacji sowieckiej, a wszystkich prawosławnych mieszkańców uznano za Białorusinów. Władze umożliwiły tworzenie szkół białoruskich. Językiem urzędowym był wówczas język białoruski, jednak powszechnie posługiwano się językiem rosyjskim i dlatego w latach 1939 – 1941 w szkole prowadzono nauczanie w tym języku. Od roku 1941 do roku 1943 nauczanie było prowadzone w języku białoruskim  i niemieckim. Warunki nauczania były trudne, brakowało lamp naftowych do oświetlania pomieszczeń. Trudna też była sytuacja materialna uczniów, często brak odzieży czy obuwia uniemożliwiał uczęszczanie do szkoły. Część młodzieży podczas okupacji została wywieziona na przymusowe roboty do Niemiec. W roku 1944, gdy podczas działań frontowych spalona została większa część wsi, szkoła ostała się i służyła jako schronienie dla wielu mieszkańców Dubicz Cerkiewnych.

W okresie powojennym zaczęła działać 5-klasowa szkoła podstawowa, w której pracował jeden nauczyciel, realizując samodzielnie nauczanie w czterech oddziałach. Najczęściej dzieci zaczynały edukację w wieku siedmiu lat, ale zdarzało się że rozpoczynały ją później lub w ogóle nie uczęszczały do szkoły. Z upływem lat, w okresie powojennym do szkoły została wprowadzona nauka języków obcych, fizyki czy chemii.

Od pierwszego września 1959 roku zaczęła funkcjonować szkoła 7-klasowa, zwiększyło się grono nauczycielskie. Na mocy Ustawy z dnia 15 lipca 1961 roku o rozwoju systemu oświaty i wychowania, w roku szkolnym 1961/1962 ponownie został podniesiony stopień organizacyjny szkoły do 8-klasowej szkoły (Dz.U. 1961, Nr 32, poz. 160). Po raz pierwszy do klasy ósmej szkoły podstawowej była promowana w roku 1966, a w roku 1967 szkołę opuścili pierwsi absolwenci.

W latach 60-tych uczniowie uczyli się w czterech salach lekcyjnych znajdujących się w budynku szkolnym oraz w trzech salach w domach prywatnych.

Na początku lat 70-tych szkoła dysponowała dwoma budynkami. W budynku głównym mieściły się sale lekcyjne klas V-VIII, zaś klasy I-III miały do dyspozycji drugi budynek, zajęcia klasy IV nadal odbywały się w domu prywatnym. Pod koniec lat 70-tych rozpoczęto modernizację budynku nr 2. Dobudowano wówczas klasopracownię techniczną, którą wyposażono w maszyny do szycia oraz maszyny i narzędzia stolarskie. Powstała też nowa sala do nauki języka białoruskiego. Zbiory biblioteczne w tym okresie przeniesiono z domu prywatnego nauczyciela do pomieszczeń zlokalizowanych w szkole.

W roku 1983 do użytku została oddana kuchnia, stołówka i świetlica szkolna a w roku 1989 wybudowano pokój nauczycielski.

Po rozbudowie szkoły w Dubiczach Cerkiewnych sukcesywnie dołączano szkoły z pobliskich wsi: Czechy Orlańskie (1976r.), Istok (1980r.), Starzyna i okoliczne miejscowości (1987r.) oraz Stary Kornin (1999r.).

Przyjęta w lipcu 1998 roku nowelizacja Ustawy o systemie oświaty wprowadziła nowy typ szkół, w których cykl kształcenia dostosowany został do faz rozwojowych i specyficznych potrzeb dzieci i młodzieży. Powstały sześcioletnie szkoły podstawowe z podziałem na nauczanie zintegrowane w klasach I-III, nauczanie blokowe w klasach IV-VI oraz powstały trzyletnie gimnazja.  W roku 1999/2000 uczniowie dotychczasowych klas VII rozpoczęli naukę w gimnazjum. Ze względu na warunki lokalowe gimnazjaliści z Dubicz Cerkiewnych uczyli się w szkole w Orli.

W roku 1998 rozpoczęto budowę nowego budynku szkolnego, którego budowę ukończono w roku 1999. W 2000 roku oddano do użytku nowoczesną salę gimnastyczną. Szkoła dysponowała wówczas nowoczesną bazą lokalową. W 2001 roku powstało Publiczne Gimnazjum w Dubiczach Cerkiewnych a od 2002 roku szkoła zaczęła funkcjonować jako Zespół Szkół mieszczący szkołę podstawową i gimnazjum.

W roku 2012  w struktury szkoły Uchwałą Rady Gminy Dubicze Cerkiewne z dnia 31 sierpnia 2012 roku w sprawie zmiany aktu założycielskiego Zespołu Szkół w Dubiczach Cerkiewnych włączono Szkolne Schronisko Młodzieżowe. W związku z ta organizacją od 1 stycznia 2013 roku placówka nosiła nazwę Zespół Szkolno-Oświatowy w Dubiczach Cerkiewnych.

Opracowała Anna Wasiluk na podstawie:

E. Awksientijuk, Dubicze Cerkiewne z dziejów prawosławnej parafii, Dubicze Cerkiewne 2012r., s. 62, 64, 108-112.

W. Pietruczuk (red.), Dubicze Cerkiewne – Widomla, Kresowa Agencja Wydawnicza, Dubicze Cerkiewne 2014r, s. 40.

Kronika Szkoły Podstawowej w Dubiczach Cerkiewnych z lat 1906-1976.

M. Ż. Szymaniuk, Kulturotwórcza rola szkoły w środowisku wiejskim na przykładzie Zespołu Szkolno-Oświatowego w Dubiczach Cerkiewnych, Praca magisterska, Białystok 2016r.

Zdjęcia 1-14 pochodzą z Kroniki Szkoły i przedstawiają poszczególne etapy budowy obecnej szkoły,  zdjęcie nr 15 pochodzi ze strony https://pl.wikipedia.org/wiki/Dubicze_Cerkiewne i przedstawia budynek szkoły podstawowej w Dubiczach Cerkiewnych z poczatku XX wieku (obecnie Izba Kultury Ludowej i Tradycji OSP).